De tocht wordt sedert 1912 georganiseerd. Sedert 1947 is er sprake van een onafgebroken reeks. Er is één fietser, de Bolswarder veehouder Corry de Groot, die sedert 1947 50 tochten heeft volbracht. Hij fietste op pinkstermaandag 27 mei 1996 voor de 50e keer de Elfstedentocht. Helaas moest hij tijdens de elfstedenrijwieltochten van de laatste jaren verstek laten gaan als gevolg van een knieblessure.

In de dertiger jaren en van 1947 tot 1958 werd de elfstedentocht ook als wedstrijd verreden. Er was een wedstrijd voor wielrenners op racefietsen en een wedstrijd voor renners op gewone fietsen, de zgn. vaardigheidsrit. De hoge kosten van de wedstrijden waren voor het toenmalige bestuur aanleiding om met de wedstrijden te stoppen en alleen nog maar een toerfietstocht te organiseren.

De belangstelling om de tocht te fietsen was in die jaren niet erg groot. Tot 1964 fietsten jaarlijks rond 300 deelnemers de tocht. In 1965 waren er 498 deelnemers en in 1966 begon een periode van groei. In 1971 fietsten 942 deelnemers de rond 240 km. en in 1972 konden maar liefst 1568 deelnemers worden ingeschreven. Toen kwam pas echt de groei in het aantal liefhebbers. In 1974 meldden zich 2584 deelnemers, in 1975 waren er 4050, in 1976 6857 en voor de tocht 1977 schreven 9366 fietsers in. In 1978 werd de 10.000-grens gepasseerd.

Sedert 1979 kende de tocht een maximum-aantal deelnemers van 12.000. Sedertdien is de belangstelling voor de tocht ook steeds groter geweest dan het aantal beschikbare startkaarten. Jaarlijks moesten rond 6.000 liefhebbers worden afgeschreven. In 1986 steeg dat aantal plotseling en moesten rond 13.000 liefhebbers worden teleurgesteld. Die extra belangstelling zal mede het gevolg zijn geweest van de elfstedentochten per schaats in 1985 en 1986.De laatste jaren stabiliseerde het aantal belangstellenden zich zo rondde 20.000. Na de elfstedenschaatstocht van 4 januari 1997 was er plotseling weer sprake van een toenemende belangstelling. Rond 23.000 liefhebbers meldden zich. De laatste jaren stabiliseert het aantal belangstellenden zich rond de 20.000. De tocht van pinkstermaandag 4 juni 2001 moest worden afgelast in verband met het uitbreken van mond- en klauwzeer in Nederland en Fryslân.

Gezien het aantal liefhebbers dat jaarlijks moet worden teleurgesteld kwamen (en komen) uiteraard  van alle kanten suggesties om meer fietsers in de gelegenheid te stellen de tocht te fietsen. De organisatie van een massaal evenement als de elfstedenrijwieltocht vraagt evenwel een zodanige inzet van organisatoren, medewerkers, politie, Rode Kruis, EHBO, wegbeheerders en andere bij de organisatie betrokken personen en instanties, dat met één dag het plafond van mogelijkheden wel is bereikt. Het zal daarom blijven bij één tocht op pinkstermaandag vanuit Bolsward in één startrichting. Om toch enigszins tegemoet te komen aan de wens van velen om de elfstedentocht op pinkstermaandag een keer te fietsen gaven de wegbeheerders, mede in verband met de viering van het 75-jarig bestaan van de elfstedenrijwieltocht, toestemming om op pinkstermaandag 8 juni 1987 15.000 fietsers te laten starten. Dat maximumaantal geldt dus nog steeds.

De deelnemers worden in Bolsward gestart in groepen van 600 fietsers. De eerste groep vertrekt 's morgens om 5 uur precies. Daarna wordt om de 8 minuten een volgende groep gestart. De laatste groep (groep 25) start om 8.12 uur. Aan de start wordt medewerking verleend door een drietal muziekkorpsen, het stadsdraaiorgel Omke Romke en de Boalserter Skotsploech.Zij brengen de fietsers naar de eerste controlepost, waar kan worden begonnen aan de 240 km. lange tocht langs de Elf Friese Steden.Tot 24.00 uur hebben de deelnemers de gelegenheid om zich in Bolsward af te melden bij de finishcontrole.